مشاوره تحصیلی و اختلالات یادگیری

مشاوره تحصیلی ، فرایند کمک تخصصی به یادگیرندگان است تا بتوانند عملکرد تحصیلی خود را بهبود ببخشند.

ضعف تحصیلی، افت تحصیلی، بهبود سازگاری در ارتباط با همکلاسی ها، کارکنان دبستان و دبیرستان، برای اینکه یک مشاور تحصیلی بتواند کمک حرفه ای به دانش آموز و والدین او ارائه دهد، از اصول، روش ها و ابزارهای خاصی استفاده می کند. به این منظور ممکن است لازم باشد تا یک یا چن مورد از اقدامات زیر را انجام دهد:

– ارزیابی رشدی دقیقی در مورد فرایند پیش از تولد تا زمان حال دانش آموز با استفاده از اطلاعات حاصل از انجام یک مصاحبه تخصصی با والدین دانش آموز به دست آورد.

– هوش مراجع را با ابزار مناسب بسنجد و ارزیابی درستی از آن بدست آورد.

– برای ارزیابی دقیق اندام حسی و عصب شناختی مرتبط با عملکرد یادگیری مراجع، او را به پزشک متخصص مربوطه ارجاع و نتیجه بررسی را در ارزیابی وضعیت مراجع به کار ببرد.

– فرایندهای شناختی دخیل در یادگیری را به دقت بررسی کند ( فرایندهایی نظیر: تمرکز، توجه، به خاطر سپردن، یادآوری، تداعی، تصور، تخیل، تحلیل، ترکیب ذهنی، انطباق داده های حسی حرکتی و …)

– وضعیت رشد و ثبات هیجانی مراجع را به دقت ارزیابی کند.

– رشد حسی حرکتی متناسب با شرایط سنی مراجع بررسی کند.

– مهارت های عمومی حل مسئله و حل تعارض های بین فردی را بررسی و ارزیابی کند.

– سطح خودشناسی( توانائی تجربه و درک احساس های درونی ، نیاز ها و خواسته ها فردی) را ارزیابی کند.

– سطح یادگیری فعلی و حلقه های مفقوده یادگیری قبلی( موضوع و مواد یادگیری قبلی که اگر چه برای یادگیری محتوای فعلی ضروریست، اما بخوبی یاد گرفته نشده است) را شناسائی کند.

– موانع محیطی موثر بر یادگری( مشکلات خانوادگی، شلوغی خانه، وظایف و مسئولیت های روزمره که یادگیری را کاهش می دهند) را بررسی و شناسائی کند.

– بیماری های جسمی( از طریق بررسی پرونده سلامت و یا مشورت با پزشک) و اختلالات روانشناختی را که بر عملکرد یادگیری تاثیر دارند، بررسی و از نتیجه آن در ارزیابی شرایط مراجع استفاد کند.

فرایند درمان مشکلات تحصیلی کودک و نوجوان:

در مواردی که فرایند سنجش و ارزیابی شواهی از وجود مشکلات زمینه ای مثل بیماری های اعصاب و روان ، اختلالات رفتاری، مشکلات تاخیر رشد ذهنی، بیماری های عصب شناختی، معلولیت های حسی حرکتی و یا سایر اختلالت هیجانی در کودک را تایید کند، فرایند یاری رسانی باید از طریق ارجاع کودک به روان پزشک کودک و نوجوان، روان شناسان آموزش و پرورش کودکان استثنائی، پزشکان مغز و اعصاب، مشاوران کودک و نوجوان و سایر متخصصین مربوطه نیز پیگیری شود.

در نهایت با استفاده از نتایج بررسی های فوق و با مشورت و همکاری والدین و کمک اولیا مدرسه( در صورت نیاز)، برنامه مداخله طراحی و بخش های مربوبط به مشاوره روان شناختی این برنامه را راسا اجرا و بر اجرای بخش هائی از آن که باید توسط سایر متخصصان انجام شود نظارت می کند( مثلا متخصصین کودکان استثنائی، مددکاران، روان شناسان مدرسه و معلم های ترمیمی). گاه فرایند مشاوره تحصیلی نیازمند ارجاع والدین به روان درمانگر و روان پزشک است تا مشکلات رفتاری یا شخصیتی آنها که تاثیر منفی بر کودک دارد نیز مدیریت یا درمان شود.

خصوصیات مشاور تحصیلی

مشاور تحصیلی فردی است با حداقل مدرک کارشناسی ارشد در رشته های مشاوره تحصیلی و روان شناسی تربیتی که دوره های کارورزی نظارت شده را زیر نظر اساتید واجد شرایط گذرانده و دارای پروانه فعالیت از سازمان نظام روان شناسی و مشاوره هستند.

دکتر بهمن بهمنی؛ دکترای مشاوره، دانشیار و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی

اختلالات یادگیری

هر اختلالی که در آن موفقیت تحصیلی دانش آموز با توجه به سن و کیفیت آموزش و هوش، براساس آزمون‌های معیار خواندن و نوشتن و محاسبه از آنچه انتظار می‌رود بسیار کمتر باشد، اختلال یادگیری توصیف می‌شود .

به زبان ساده تر کودک دچار اختلال یادگیری کودکی است که مشکل طبی خاصی ندارد ، آموزش لازم را دریافت می کند و هوش او کمابیش در محدوده طبیعی است ، به خوبی صحبت می‌کند ، مانند سایر کودکان بازی و مثل همسالان خود با سایرین ارتباط بر قرار می‌کند ولی از پس تکالیف درسی بر نمی آید . در نوشتن دیکته مشکل دارد و مثلا” لغت جا می اندازد ، نمی تواند متن مناسب سنش رابخواند ، در یادگیری ریاضی ناتوان است و یا همه اینها را باهم دارد .حتی گاهی والدین او را به مراکزی می برند که آزمون های هوشی از کودک گرفته می شود و با تعجب متوجه می شوند هوش او در محدوده طبیعی و یا حتی بالاتراز محدوده طبیعی است . پس چطور میشود کودکی که از پس سوال های این آزمون ها بر می آید در نوشتن دیکته ، خواندن و یا یادگیری ریاضی مشکل پیدا می کند ؟ در بسیاری از موارد حتی در این مرحله نیز کسی متوجه مشکل کودک نمی شود . برایش معلم خصوصی می گیرند ، مدرسه اش را عوض می کنند ، و فشار روانی خانواده بر کودک بیشتر می شود . ولی مشکل اصلی برطرف نمی شود .

مبتلایان به ناتوانی های یادگیری در تمام سطوح و در تمام پایه های کلاسی از آمادگی تا دانشگاه دیده می شوند . تشخیص بهنگام ، روند بهبودی را سرعت خواهدبخشید . بنابراین توجه به دوره ابتدایی به ویژه پایه های اول و دوم در این زمینه از اهمیت بسیاری برخوردار است.

آیا همه اختلالات یادگیری در کلاس اول مشخص می شوند ؟

خیر. گاهی کودک از توانایی هوشی بالایی برخوردار است و مشکل یادگیری را با هوش خود جبران می کند و تا کلاس های سوم یا چهارم هم مشکل مشخص نمی شود . ولی وقتی به مقاطع تحصیلی بالاتر می رود و درس ها مشکل تر می شوند ، دیگر هوش بالا قادر به جبران مشکل زمینه ای نیست و اختلال یادگیری خود را نشان می دهد .در این موارد هم باز والدین و معلمین تعجب می کنند و نظرشان بر این است که اگر کودک مشکل دارد چطور تا به حال دانش آموز موفقی بوده و مشکلی نداشته است ؟ و باز به جای درمان علت اصلی مشکل را به مسائل جانبی مثل بی تجربگی معلم ، شلوغ بودن کلاس ، دوست و همکلاسی نامناسب و … نسبت می دهند .

چرا بررسی اختلالات یادگیری اهمیت دارد ؟

دوره اول کودکی برای همه کودکان سالهای سرنوشت ساز است . اگر پدر و یا مادر و یا آموزگاران به موقع متوجه اختلال یادگیری نشوند ، کودک در رشد تحصیلی و یادگیری درس ه امشکل پیدا می کند و نمی تواند در حد توانش پیشرفت کند و این مسئله حتی می تواند مسیر زندگی او را عوض کند . در بسیاری از موارد برچسب کم هوشی ، بیش فعالی و یا کمبود توجه و تمرکز می گیرد . وقتی در جمع همسالان خود نمی تواند توانایی های خود را نشان دهد ، احساس حقارت می کند و به تدریج اعتماد به نفس خود را از دست می دهد . وقتی اعتماد به نفسش را از دست داد در موقع جواب دادن به درسها اضطراب پیدا می کند و حتی افسرده می شود . یعنی مشکلی که می توانست در اوایل تحصیل و یا حتی قبل از شروع آن تشخیص داده شده و درمان شود تبدیل به مشکلاتی می شود که به راحتی قابل درمان نیست و مسیر زندگی کودک عوض می شود ، انتظار خود و خانواده از او کمتر از توانایی هایش می شود و حتی گاهی برای جبران اضطراب و افسردگی به وجود آمده به مسیرهای نادرست مثل اعتیاد کشیده می شود .

چرا باید اختلالات یادگیری درمان شود ؟

عدم درمان اختلالات یادگیری باعث می شود دانش آموز کمتر از توان مغزی و هوشی خود بازدهی داشته باشد و در یادگیری درس ها مشکل داشته باشد. هرچه مقطع تحصیلی او بالاتر می رود چون درس ها مشکل تر می شوند و در ضمن درس های مقاطع پایین تر را خوب متوجه نشده است ضعف درسی بیشتر می شود تا جایی که خیلی پایین تر از سطح واقعی خود قرار می گیرد و نمی تواند جایگاه واقعی خود را در جامعه به دست آورد .همچنین چون دانش آموز متوجه این عدم توانایی در یادگیری درس ها می شود این شرایط ممکن است تاثیر نامطلوبی بر ارتباطات اجتماعی کودک بگذارد . به تدریج اعتماد به نفس خود را از دست می دهد و دچار علائمی مثل پرخاشگری ، اضطراب ، دلسردی از درس خواندن و افسردگی می شود و ممکن است به رفتارهای خاصی برای جلب توجه روی آورد . در این شرایط والدین افزون بر اینکه با مسائل تحصیلی کودک دست و پنجه نرم می کنند، با رفتارهای پرخطر، بی نظمی، پرخاشگری، مقاومت در برابر پذیرش قانون و رفتارهای افراطی توجه طلبی رو به رو هستند و درواقع مشکل یادگیری کودک در درجه دوم اهمیت قرار گرفته و پدر و مادر از این رفتارها خسته و نگران می شوند .

مرکز مشاوره معین جهت ارزیابی اختلالات یادگیری دانش آموزان خدمات زیر را ارائه می دهد :

– بررسی علل کمبود تمرکز و توجه و بیش فعالی کودکان و نوجوانان

– ارزیابی علل اختلالات یادگیری ( دیکته و ریاضی ) و بررسی مشکلات تحصیلی

– آزمون های هوش و شخصیت ویژه کودکان و بزرگسالان

– ناسازگاری دانش آموزان در مدرسه و خانه

– درمان تخصصی اضطراب ، کاهش حافظه کوتاه مدت و اختلالات یادگیی به روش نوروفیدبک و بیوفیدبک

تهیه و تنظیم : دکتر شادی نوروزعلی

مشاوره به مدارس

فرزندان سرمایه های عظیم پدر و مادر می باشند وداشتن فرزند سالم و موفق آرزوی هر خانواده ای است . بسیاری از خانواده ها کودکانی با ظاهری طبیعی دارند، رشد جسمی و قد و وزنشان هم نشان از بهنجار بودن آنان است. هوش آنها نرمال است. به خوبی صحبت می کنند . مانند دیگر کودکان بازی می کنند و ارتباط اجتماعی کمابیش مناسبی دارند. در خانه نیز کارهایی را که والدین به آنان واگذار می کنند به خوبی انجام می دهند و از رفتار و اخلاق عادی برخوردارند. ولی وقتی به مدرسه می روند و می خواهند خواندن و نوشتن و حساب یاد بگیرند مشکلات جدی خودشان را نشان می دهند .

هر اختلالی که در آن موفقیت تحصیلی دانش آموز با توجه به سن و آموزش و هوش، براساس آزمون‌های معیار خواندن و نوشتن و محاسبه از آنچه انتظار می‌رود بسیار کمتر باشد، اختلال یادگیری توصیف می‌شود .

درمرکز مشاوره معین خدمات مشاوره تحصیلی و بررسی اختلالات یادگیری دانش آموزان توسط کارشناسان با تجربه و متخصص ارائه می شود .